Nie minęło półtora roku od ostatniej nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego, a tymczasem 19 sierpnia 2011 roku uchwalił kolejną jej zmianę. I choć miała to być „kosmetyka”, to ustawa ta ma aż 7 stron. Co się dokładnie zmienia?

Dokonano wiele zmian, mających na celu „wyczyszczenie” błędów stylistycznych. Wiele jest jednak zmian merytorycznych.

Oto co się zmieniło:

1. Jednostki samorządu terytorialnego do 30 kwietnia każdego roku muszą przygotowywać sprawozdanie z wykonania programu współpracy oraz przedłożyć go organowi stanowiącemu. Od teraz trzeba będzie publikować je w Biuletynie Informacji Publicznej. W programie współpracy nie będzie trzeba wpisywać już „sztywnej” kwoty na realizację programu. Teraz wystarczy wpisać planowaną kwotę.

2. Wiele pytań było zadawanych Departamentowi Pożytku Publicznego o zapis, który mówił, że obsługę otwartych konkursów ofert można zlecić organizacjom pozarządowym. Nikt nie wiedział jak to można zrobić. Było niezwykle wiele różnych teorii. W końcu zdecydowano się doprecyzować przepisy. I teraz dopisano czego zlecenie obsługi konkursu nie obejmuje. Jest to:

1) ogłoszenie otwartego konkursu ofert;

2) powołanie komisji konkursowej;

3) wybór ofert;

4) ogłoszenie wyników otwartego konkursu ofert;

5) zawieranie umów o wsparcie realizacji zadania publicznego lub o powierzenie

   realizacji zadania publicznego z wyłonionymi organizacjami pozarządowymi;

6) unieważnienie otwartego konkursu ofert.

3. Zmieniony został zapis dotyczący powoływania przez organizacje pozarządowe osób do składu komisji konkursowych. Wcześniejszy zapis mówił o tym, że w skład komisji nie mogą wchodzić osoby reprezentujące organizacje pozarządowe, biorące udział w konkursie. Obecny zapis powoduje, że organizacja, która startuje w otwartym konkursie nie może zgłaszać kandydatów.

4. Często zdarzało się, że szczególnie małe samorządy, powołując komisje konkursowe nie mogły znaleźć przedstawicieli organizacji pozarządowych. Oczywiście wówczas pisano w uzasadnieniu do aktu normatywnego (gmina, administracja rządowa: zarządzenie; powiat i województwo: uchwała), że nie można było nikogo wyznaczyć. Teraz ustawodawca przewidział kiedy komisja może działać bez udziału osób wskazanych przez organizacje pozarządowe. Jest to wówczas, gdy:

1) żadna organizacja nie wskaże osób do składu komisji konkursowej lub

2) wskazane osoby nie wezmą udziału w pracach komisji konkursowej, lub

3) wszystkie powołane w skład komisji konkursowej osoby podlegają wyłączeniu na podstawie przepisu mówiącego o wyłączeniu pracownika w trybie Kodeksu Postępowania Administracyjnego.

5. Po nowelizacji ustawy w zeszłym roku pojawił się zapis, że każdy może żądać uzasadnienia wyboru lub odrzucenia oferty. Tak enigmatyczny zapis spowodował, że na przykład, nawet pół roku po konkursie organizacje składały pisma o przedstawienie powodów takich a nie innych decyzji urzędu. Teraz będzie na to tylko 30 dni, co usystematyzuje pracę urzędów i organizacji.

6. Dotychczas składając ofertę realizacji zadania publicznego w trybie tzw. „małych grantów” trzeba było złożyć nie tylko formularz i załączniki, ale również – w związku z niefortunnym zapisem w ustawie – pismo przewodnie, w którym informowało się na podstawie jakiego dokumentu składa się ofertę. Teraz nie będzie już tej konieczności i wystarczy złożyć do urzędu tylko ofertę wraz z załącznikami. To kolejne uproszczenie, dzięki któremu organizacje będą miały mniej papierów do wypełnienia, a szafy w urzędach nie będą pęcznieć od nadmiaru niepotrzebnych dokumentów.

7. Artykuł 21 mówi o specjalnych wymaganiach wobec organizacji pożytku publicznego ze względu na to, że nie prowadzą pełnej dokumentacji. Dotychczas te specjalne wymagania dotyczyły:

- osób prawnych i jednostek organizacyjnych działających na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania

- spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz klubów sportowych będących spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1675 z późn. zm.).

Teraz tej drugiej grupy już to nie dotyczy.

8. Po 7 latach od wejścia w życie przepisów ustawy o pożytku publicznym i o wolontariacie nareszcie wpisano do ustawy przepisy mówiące, kiedy organizacje pozarządowe mogą stracić status pożytku publicznego. Teraz został dodany zapis mówiący o ponownym uzyskaniu statusu. A może to się stać po spełnieniu następujących wymagań jak za pierwszym razem starając się o wpis do rejestru organizacji pożytku publicznego oraz:

1) po złożeniu wniosku o wpis – w przypadku gdy wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego nastąpiło na podstawie wniosku organizacji pozarządowej;

2) po upływie 2 lat od chwili wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego:

a) na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,

b) z urzędu przez właściwy sąd rejestrowy.

9. Wszystkie organizacje pożytku publicznego muszą złożyć sprawozdanie merytoryczne i finansowe do 15 lipca roku następującego po roku, za które są sprawozdania. Ta data nie dotyczy jednak organizacji, które mają inaczej ustalony rok obrachunkowy niż rok kalendarzowy. Wówczas te podmioty zamieszczają swoje sprawozdania 15 dni od zatwierdzenia sprawozdania finansowego.

Jeżeli jakaś organizacja pożytku publicznego tego nie zrobi, nie będzie zamieszczona w wykazie podmiotów, które mogą dostać 1%.

10. Są też pewne uproszczenia dla małych organizacji pożytku publicznego. Wprowadzono dwa rodzaje sprawozdań merytorycznych: zwykłe i uproszczone. To uproszczone jest dla organizacji, która w roku za które sporządza sprawozdanie osiągnęła przychód nieprzekraczający 100 000 zł.

Co musi być w uproszczonym sprawozdaniu merytorycznym:

1) dane o organizacji pożytku publicznego;

2) opis prowadzonej działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej wraz z podaniem kodów PKD;

3) ogólne informacje o uzyskanych przychodach i poniesionych kosztach;

4) podstawowe informacje o:

a) zatrudnieniu oraz kwocie wynagrodzeń,

b) członkach oraz wolontariuszach;

5) informacje o:

a) uzyskanym przychodzie z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych,

b) sposobie wydatkowania środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych,

c) poniesionych kosztach administracyjnych,

d) działalności zleconej przez organy administracji publicznej,

e) korzystaniu z uprawnień,

f) przeprowadzonych kontrolach.

Określono też precyzyjnie co ma zawierać „zwykłe” sprawozdanie merytoryczne dla organizacji, które przekraczają przychód 100 000 zł. rocznie. Co takie sprawozdanie zawiera:

1) dane o organizacji pożytku publicznego;

2) określenie celów statutowych;

3) opis prowadzonej działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej wraz z podaniem kodów PKD;

4) szczegółowe informacje o:

a) zatrudnieniu i kwocie wynagrodzeń,

b) członkach oraz wolontariuszach;

5) informacje o:

a) poniesionych kosztach i uzyskanych przychodach, w tym z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych,

b) sposobie wydatkowania środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych,

c) działalności zleconej przez organy administracji publicznej,

d) korzystaniu z uprawnień,

e) zrealizowanych zamówieniach publicznych,

f) posiadanych udziałach lub akcjach w spółkach,

g) fundacjach, których organizacja pożytku publicznego jest fundatorem,

h) udzielonych pożyczkach,

i) przeprowadzonych kontrolach,

j) przeprowadzonych badaniach sprawozdań finansowych.

Zapisy mówiące o sprawozdawczości organizacji pożytku publicznego, które wejdą w życie od 1 stycznia 2012 r., a przepisy mówiące o wymaganiach formalnych dotyczących sprawozdania – 1 stycznia 2013 r.